Kenniswiki · Taal en betekenis
Noodzakelijkheid in het spreken
Om een ervaring te bespreken, moeten we haar in woorden afbakenen. Die afbakening bepaalt wat uit onze redenering kan volgen en wat buiten beeld blijft.
Noodzakelijkheid in het spreken betekent dat we keuzes moeten maken om iets onder woorden te brengen. We moeten aangeven waarover we spreken en wat we ermee bedoelen, zodat iemand anders ons kan begrijpen. Daarbij kan een keuze in onze beschrijving gaan lijken op iets wat vanzelf vaststaat in de situatie zelf.
Om iets te zeggen, moeten we kiezen
Een ervaring bevat meer dan we in één gesprek kunnen vertellen. We kiezen welke gebeurtenissen we noemen, welke woorden we gebruiken en welke verbanden we leggen. Daardoor wordt begrijpelijk wat we willen zeggen, terwijl andere kanten van de ervaring minder aandacht krijgen.
Dat speelt ook bij vertrouwde woorden. Met samenwerking kan iemand bedoelen dat afspraken worden uitgevoerd. Een ander denkt daarbij aan samen overleggen over die afspraken. Om het gesprek te kunnen voeren, moeten zij duidelijk maken wat zij met dat woord bedoelen.
Een conclusie hangt af van het vertrekpunt
Een redenering begint met iets wat we aannemen. Wanneer we samenwerking beoordelen op het nakomen van afspraken, gaan we vooral kijken of die afspraken zijn uitgevoerd. Of iedereen voldoende kon meepraten over de afspraken, kan daardoor buiten beeld blijven.
De conclusie kan passen bij het gekozen vertrekpunt. Toch kan dat vertrekpunt zelf aanleiding geven tot discussie. Wat logisch uit onze beschrijving volgt, vertelt ons daarom nog niet alles over wat er is gebeurd.
De beschrijving moet kunnen veranderen
Woorden helpen ons om een situatie te begrijpen, maar kunnen ons begrip ook vastzetten. Wanneer één betekenis van samenwerking als vanzelfsprekend geldt, wordt het moeilijker om ervaringen te bespreken die daar niet in passen.
Het gesprek moet daarom ruimte laten om op de beschrijving terug te komen. Betrokkenen kunnen uitleggen wat zij met een woord bedoelen en welke gebeurtenissen nog niet zijn meegenomen. Zo kan wat eerst vanzelfsprekend leek opnieuw worden bekeken.
Wanneer een beschrijving steeds meer als de werkelijkheid zelf wordt behandeld, spreken we van propositionele fixatie.