Kenniswiki · Kennis en praktijk
Waarom lopen conflicten vast?
De inzet van conflicten is of waarheid een feit dan wel een ervaring is.
Veel conflicten blijven onopgelost omdat mensen niet over hetzelfde spreken, ook al gebruiken ze dezelfde woorden. Wat voor de ene partij een inhoudelijke kwestie is, wordt door de andere ervaren als een aantasting van betekenis. Het gesprek lijkt rationeel, maar leidt nergens heen.
Twee perspectieven die elkaar kruisen
De ene benadering vertrekt vanuit feiten, regels en verklaringen. Wat telt, is wat klopt, wat aantoonbaar is, wat volgens de afspraken geldt. Problemen worden opgelost door verduidelijking, bijsturing of betere onderbouwing.
De andere vertrekt vanuit de betrekking. Wat telt, is wat iets betekent voor iemands positie, veiligheid of erkenning. De vraag is dan hoe iets iemands verhouding tot de situatie en tot de ander raakt — niet alleen of het correct is. Hoe zo’n betekenisverschil ontstaat en bewerkt kan worden, staat in Conflicten herdefiniëren via betekenisverschuiving.
Wanneer deze twee perspectieven elkaar kruisen, loopt de situatie vast. Een feitelijk antwoord wordt gehoord als oordeel. De uitleg kan correct zijn en toch niets oplossen, omdat ze voorbijgaat aan wat er voor de ander op het spel staat.
Soms strategie, geen misverstand
Dit kan onbedoeld gebeuren, maar het kan ook een bewuste strategie zijn. Conflicten zijn zelden tot misverstanden alleen te reduceren. Vaak spelen belangen, machtsverhoudingen en strategische keuzes mee. Soms gaat het om winnen of verliezen. Dan is er geen gedeelde zoektocht naar betekenis, maar een strijd om middelen, positie of controle — waarbij gevoelens kunnen dienen om verantwoordelijkheid te ontwijken, en feiten om iemand buitenspel te zetten.
Wanneer een conflict verschuift
Een conflict verschuift pas wanneer twee dingen tegelijk zichtbaar worden. Het verschil tussen inhoud en betekenis: waar spreken we langs elkaar heen? En de realiteit van belangen en macht: wat staat er werkelijk op het spel, en wie kan daarover beslissen?
Pas wanneer beide lagen erkend worden, ontstaat ruimte om verder te gaan, omdat dan duidelijk wordt waar het gesprek over moet gaan. Soms is dat een gesprek over betekenis. Soms een onderhandeling over belangen. Soms een beslissing die genomen moet worden, ook als de spanning blijft bestaan.
Wie door een lastige situatie of een conflict wil loodsen, mijdt twee valkuilen: de psychologisering die alles ervaring maakt (zie Het psychologiseren van conflicten), en de reductie die alles tot feiten maakt.
Walter Wybauw
Verder lezen en toepassen
Dossiers · Onderzoek en analyse
Herken je dit in je organisatie of praktijk? Contact.