Kenniswiki · Kennis en praktijk
Met de rug tegen de muur gezet?
Wie vast zit in een conflict, hoeft geen Houdini te zijn om zich van het opgelegde conflictverhaal te kunnen bevrijden.
Entrapment is de ervaring vast te zitten in een conflict: “met de rug tegen de muur worden gezet”. Vanuit die positie is alles wat je inbrengt bij voorbaat verdacht. Deze pagina beschrijft het mechanisme en de beweging eruit. Het bredere begrip staat in Entrapment: vastzitten in conflict.
Drie verschijnselen die elkaar versterken
- Machtsasymmetrie. De ander bepaalt impliciet wat de situatie is, wat jouw intenties waren en wat als legitiem spreken geldt. Pogingen tot verduidelijking worden geframed als bevestiging van schuld, afhankelijkheid of onvermogen: je hebt te weinig zelfinzicht — zo luidt het.
- Een dubbele binding. Je wordt aangesproken op morele of relationele gronden (“wees respectvol”, “laat los”, “geef ruimte”), terwijl elke concrete handeling in die richting opnieuw tegen je wordt gebruikt. Zwijgen is fout, spreken is fout, afstand nemen is fout.
- Internalisering van het kader. Je wordt gedwongen jezelf te verdedigen binnen het frame van de ander. Daarmee wordt entrapment compleet: je kan vrij spreken, voor zover je binnen het kader van de ander blijft.
De beweging eruit: vier stappen
De weg eruit is de regels van het spel veranderen, zonder het conflict te ontkennen. Dat gebeurt in vier bewegingen:
- Externe verankering van waarheid. Stop met reageren op de intenties die je worden toegeschreven (“je doet dit omdat …”) en reageer uitsluitend op observeerbare feiten, expliciete afspraken en formele posities. Blijf weg van verklaringen, rechtvaardigingen en diagnostische labels (zie Het psychologiseren van conflicten).
- Opschorting van het relationele appel. Je beantwoordt het morele of affectieve appel niet zolang de spelregels asymmetrisch zijn. Dat is een vorm van Lockeaans voorbehoud — een opschorting tot de voorwaarden kloppen: “Ik kan dit gesprek niet voeren zolang niet duidelijk is binnen welk kader het plaatsvindt.”
- Verplaats het discours. Van inhoud naar procedure, van relatie naar context, van intentie naar de legitimiteit van spreken. Het debat gaat dan over de voorwaarden waaronder iets gezegd mag worden, in plaats van over wat er gezegd wordt.
- Stel grenzen die zichzelf verantwoorden. Neem een heldere, transparante positie in en weersta de drang om die te verklaren of haar rechtmatigheid te bewijzen. Zeg wat je doet en doe wat je zegt.
Vooral die laatste stap telt: zodra je jezelf weer moet uitleggen, zit je opnieuw in het entrapment-mechanisme.
Waarom dit werkt
De techniek mikt niet op overwicht, maar op het doorprikken van discursief dwingende patronen. Entrapment is een gevolg van responsiviteit: onze eigen beleefdheid, onze wil om begrepen te worden en onze neiging tot zelfverantwoording zijn de brandstof voor discursieve dominantie (zie Perelman en discursieve dominantie: denken in beweging houden). Zodra jouw handelen zich aan het opgelegde frame onttrekt, verliest het mechanisme zijn grip.
Walter Wybauw
Verder lezen en toepassen
Dossiers · Onderzoek en analyse
Herken je dit in je organisatie of praktijk? Contact.