Kenniswiki · Geweld en ervaring
Geweld als fenomenologische ervaring
Geweld is niet alleen iets dat feitelijk gebeurt, maar ook iets dat als latente aanwezigheid ons bestaan doordringt.
Geweld is niet alleen iets dat feitelijk gebeurt — slagen, oorlog, misdrijf — maar ook iets dat als latente aanwezigheid het bestaan doordringt. Zelfs zonder actueel geweld leeft een diffuse dreiging die voortdurend de balans van het bestaan verstoort.
“Towards a Multi-modal Phenomenological Approach of Violence”
Een grensfenomeen
Geweld is een grensfenomeen: een ervaring die de normale structuren van bewustzijn en beleving doorbreekt. Het is zo overweldigend dat het onze conceptuele schema’s — zelf, lichaam, intersubjectiviteit, tijd, ruimte, taal — onder druk zet en om herdefinitie vraagt.
Actueel en latent geweld
Actueel geweld is de feitelijke daad, waarbij subject en object frontaal botsen. Latent geweld is de atmosfeer van dreiging: herinneringen aan trauma, angst voor mogelijke geweldsdaden. Die latente laag voedt onze reflectie.
Geweld in vier modi van bewustzijn
Geweld verschijnt niet alleen in de directe ervaring, maar via verschillende modi van bewustzijn:
- Geheugen — herbeleving van trauma’s, soms vrijwillig, soms ongewild (flashbacks, generatietrauma).
- Fantasie — denkbeeldige scenario’s van agressie of wraak.
- Droom — nachtmerries waarin geweld even “echt” wordt beleefd.
- Beeldbewustzijn — confrontatie met geweld via foto’s, films, nieuws en games.
Drie posities
Ciocan onderscheidt drie subjectieve polen: de dader (van irritatie naar woede en agressie), het slachtoffer (van angst naar terreur) en de getuige (shock, verontwaardiging, machteloosheid).
Geweld dwingt de fenomenologie om haar basisbegrippen te herzien. Het is geen gewoon object van waarneming, maar een excessief gebeuren dat de samenhang van ervaring uiteenrukt. Daarom vraagt het een multi-modale fenomenologie die de veelheid aan verschijningwijzen serieus neemt — uitgewerkt in Een multi-modale fenomenologische benadering van geweld.
Kanttekening
De behoefte aan normering die het artikel impliceert, onttrekt de fenomenologische ervaring aan de existentie van de beleving. De fenomenologie kan hoogstens helpen om woorden te geven aan de persoonlijke ervaring; vanuit haar fundament bestaat geen noodzaak om die ervaring in categorieën onder te brengen.
Walter Wybauw
Verder lezen en toepassen
Dossiers · Onderzoek en analyse
Herken je dit in je organisatie of praktijk? Contact.
