Met de rug tegen de muur gezet?

“Entrapment” is de psychologische ervaring van vast te zitten in een conflict. Het is een toestand waarin iemand de ervaring krijgt  "met de rug tegen de muur te worden gezet".  Vanuit die positie is al wat je inbrengt, bij voorbaat verdacht. 

Wie vastzit, krijgt te maken met drie verschijnselen die elkaar onderling versterken: 

1. Machtsasymmetrie: de ander bepaalt impliciet wat de situatie is, wat jouw intenties waren, en wat als legitiem spreken geldt. Pogingen tot verduidelijking worden geframed als bevestiging van schuld, afhankelijkheid of onvermogen: je hebt te weinig zelfinzicht - zo luidt het.
2. Een dubbele binding: je wordt aangesproken op morele of relationele gronden (“wees respectvol”, “laat los”, “geef ruimte”), terwijl elke concrete handeling in die richting opnieuw tegen je wordt gebruikt. Zwijgen is fout, spreken is fout, afstand nemen is fout.
3. Een internalisering van het kader: je wordt gedwongen jezelf te verdedigen binnen het frame van de ander. Dat is het moment waarop entrapment compleet wordt: je kan vrij spreken, maar enkel voor zover je binnen het kader van de ander blijft.  

De manier om eruit te komen, is de regels van het spel veranderen, zonder het conflict te ontkennen. Dat gebeurt in vier bewegingen:

Externe verankering van waarheid: stop met het  reageren op de intenties die je worden toegeschreven (“je doet dit omdat…”), maar reageer uitsluitend op observeerbare feiten, expliciete afspraken en formele posities. Blijf weg van verklaringen en rechtvaardigingen, van psychologisering en diagnostisering. 

Opschorting van het relationele appel: je weigert het morele of affectieve appel te beantwoorden zolang de spelregels asymmetrisch zijn. Dat is een vorm van Lockeaans voorbehoud: 

“Ik kan dit gesprek niet voeren zolang niet duidelijk is binnen welk kader het plaatsvindt.”

Verplaats  het discours:

• Van inhoud → procedure.
• Van relatie → context.
• Van intentie → legitimiteit van spreken.

Verschuif het debat van wat er wordt gezegd naar de voorwaarden waaronder iets gezegd mág worden.

Stel grenzen die zichzelf verantwoorden: vermijd onvoorspelbaarheid, neem een heldere, transparante positie in en blijf weg van de drang om die te verklaren of haar rechtmatigheid te bewijzen. Zeg wat je doet en doe wat je zegt.

Dat laatste is cruciaal: zodra je jezelf weer moet uitleggen, zit je opnieuw in het entrapment-mechanisme.

De techniek werkt omdat hij niet mikt op het behalen van overwicht, maar op het doorprikken van discursief dwingende patronen. Entrapment is een gevolg van responsiviteit. Onze eigen beleefdheid, onze wil om begrepen te worden en onze neiging tot zelfverantwoording zijn de brandstof voor discursieve dominantie. 

Zodra jouw handelen zich aan het opgelegde frame kan onttrekken, verliest het mechanisme zijn grip.